Ngày 20/9, HLV trưởng đội tuyển Trung Quốc Quách Sĩ Cường (trái) trước trận đấu. Ngày 25/9, cầu thủ đội tuyển Trung Quốc Đường Tử Đình (thứ hai từ phải) tấn công trong trận đấu. Ngày 25/9, cầu thủ đội tuyển Trung Quốc Trương Tử Vũ (phải) lên rổ trong trận đấu. Ngày 20/9, các cầu thủ đội tuyển Trung Quốc hát quốc ca trước trận. Ngày 25/9, cầu thủ đội tuyển Trung Quốc Dương Thư Dư (giữa) dẫn bóng đột phá trong trận đấu.

80-85. Tuyển nữ bóng rổ Trung Quốc đã thua.

Đây không phải một trận thua bình thường. Đây là lần đầu tiên sau 32 năm tuyển nữ Trung Quốc lỡ hẹn chung kết Asiad. Cả trận ném ba điểm 13 trượt 13, bị đối thủ cướp bóng 13 lần.

Nhưng nếu bạn nghĩ đây đã là tin xấu nhất thì bạn đã nhầm.

Một ngày trước đó, đội bóng rổ 3x3 nữ Trung Quốc thua tiếc nuối Nhật Bản 16-17, dừng bước ở tứ kết; đội bóng rổ 3x3 nam Trung Quốc thua thảm Hàn Quốc 13-22, cũng gục ngã ở tứ kết. Trước đó nữa, đội tuyển bóng rổ 5x5 nam Trung Quốc thua thảm Nhật Bản 20 điểm ở bán kết, trận tranh huy chương đồng lại thua Iran, lần thứ hai trong lịch sử đội lỡ hẹn huy chương Asiad.

Bốn đội tuyển bóng rổ quốc gia, không giành được một huy chương vàng nào, thành tích tệ nhất trong lịch sử tham dự Asiad. Năm 2018 tại Jakarta, bóng rổ Trung Quốc giành trọn bốn huy chương vàng. Chỉ vỏn vẹn 8 năm, từ giành trọn bốn huy chương vàng tới khó tìm nổi một huy chương vàng. Bóng rổ Trung Quốc rốt cuộc bị làm sao vậy?

Trước tiên nói về tuyển nữ. Trương Tử Vũ ném 11 trúng 10, ghi 22 điểm 7 rebound, dưới rổ gần như không ai cản được cô. Nhưng vấn đề là bóng không ra được. HLV trưởng Cung Lỗ Minh sau trận nói rất thẳng: "Bóng ở nội tuyến của chúng tôi không quay ra được, muốn kết hợp trong ngoài, nhưng bóng vào trong rồi không ra được, bóng ra được thì tốc độ cũng rất chậm."

Đây không phải vấn đề của một trận đấu. Đây là vấn đề cấu trúc của cả một đội bóng. Khi ưu thế nội tuyến của bạn không thể chuyển hóa thành cơ hội ngoài vòng cung, khi hàng hậu vệ của bạn dưới áp lực phòng ngự cao ngay cả phân phối bóng cũng khó khăn, thì thua trận không phải là ngẫu nhiên.

Nhìn sang tuyển nam. Một huấn luyện viên châu Âu từng làm việc 9 năm tại Trung Quốc là Khachaturyan đã phân tích từng khung hình trận bán kết của tuyển nam, tổng kết mười vấn đề lớn.

Nhận bóng xong do dự 1 đến 2 giây, bên phòng ngự đã hoàn tất hỗ trợ phòng thủ. Cầu thủ không bóng đứng như cọc quan sát, từ bỏ việc kiềm chế. Dẫn bóng quá nhiều, ra quyết định quá chậm. Lùi về phòng ngự quá sâu, để lại khoảng trống ba điểm cho đối thủ. Sự gắn kết tập thể không đủ, "các cầu thủ giống như đang dùng chung một sân đấu hơn là cùng một cỗ máy".

Điều cuối cùng đau nhất: vấn đề căn bản là kỹ năng cơ bản. Dẫn bóng, chuyền bóng, ném rổ cần lượng lớn tập luyện lặp đi lặp lại để mài giũa. Khachaturyan nói ném rổ là động tác lặp lại có thể tự động hóa, không thể chỉ dựa vào thiên phú.

Một câu hỏi sâu hơn là: "sự thay đổi mang tính hệ thống" của bóng rổ Trung Quốc đã hô hào ba năm, thay đổi nằm ở đâu?

Năm 2023, Diêu Minh nói "tuyển nam Trung Quốc cần có sự thay đổi mang tính hệ thống". Ba năm sau, tuyển nam hai kỳ liên tiếp lỡ hẹn chung kết Asiad, tuyển nữ lần đầu sau 32 năm vắng mặt ở chung kết, bóng rổ 3x3 có thành tích tệ nhất lịch sử.

Quách Sĩ Cường nói các cầu thủ trẻ thiếu kinh nghiệm giải lớn, các cầu thủ trụ cột mệt mỏi. Cung Lỗ Minh nói chấn thương ảnh hưởng tới đội bóng, đội hình không đủ hoàn chỉnh. Đây đều là sự thật. Nhưng Nhật Bản cử đội hai thậm chí đội ba, còn chúng ta thua với đội hình gần như đội một.

Tất nhiên, không phải là không có ánh sáng.

La Hân Vực sau trận nói: "Dù hôm nay thua hay thắng, ngày mai vẫn là một ngày mới." Tuyển nữ vẫn còn trận tranh huy chương đồng. Trương Tử Vũ mới 19 tuổi, con đường của cô còn rất dài.

Nhưng chỉ có "nền tảng" thôi là không đủ. Nền tảng không bằng thành tích, thiên phú không bằng chiến thắng. Vấn đề thực sự là: chúng ta có dám thừa nhận rằng bộ cũ ấy đã không còn hiệu nghiệm nữa hay không.

Bóng rổ Nhật Bản đã dùng mười năm để hoàn thành việc tái thiết hệ thống. Họ gửi người trẻ tới các giải nước ngoài để mài giũa, họ để đội tuyển quốc gia và đội trẻ dùng chung một hệ thống chiến thuật, họ dám cử đội hai thậm chí đội ba tới Asiad để luyện quân, bởi họ biết — điều thực sự quan trọng không phải là tấm huy chương vàng này, mà là ba năm sau, năm năm sau, ai đứng trên đấu trường cao hơn.

Còn bóng rổ Trung Quốc thì sao? Chúng ta vẫn dùng kinh nghiệm của các cựu binh để đánh cược thắng thua từng trận đấu, vẫn dùng "cầu thủ trụ cột mệt mỏi", "cầu thủ trẻ thiếu kinh nghiệm" để giải thích mỗi lần thất bại. Khi người khác đã đang trải đường cho chu kỳ tiếp theo, chúng ta vẫn đang tìm lý do cho hết trận thua này tới trận thua khác.

Phá trước thì mới lập sau được. Xây dựng một hệ thống hoàn toàn mới quan trọng hơn thắng một trận đấu.

Phá cái gì? Bóng rổ Trung Quốc cần phá bỏ ảo tưởng về hệ thống cũ, lập nên niềm tin vào người trẻ. Bóng rổ Trung Quốc không cần một cuộc chia tay bi tráng, mà cần một cuộc tái thiết triệt để. Trân trọng các cầu thủ trẻ không phải là bảo vệ họ trong nhà kính, mà là ném họ vào sóng gió. Tuổi 19 của Trương Tử Vũ không nên chỉ dùng để tranh bóng bật bảng, mà nên dùng để học cách giành chiến thắng.

Lập cái gì? Lập một hệ thống xuyên suốt từ đào tạo trẻ tới đội tuyển quốc gia, lập nên lòng dũng cảm để người trẻ thực sự được "chơi" chứ không phải "đá thay", lập nên một sức cạnh tranh bền vững không phụ thuộc vào một người nào đó, một trận đấu nào đó.

Xây dựng hệ thống hoàn toàn mới không phải là một khẩu hiệu. Nó có nghĩa là: từ 15 tuổi tới 22 tuổi, mỗi lứa tuổi đều phải có lộ trình đào tạo rõ ràng; từ giải quốc nội tới đấu trường quốc tế, mỗi bậc thang đều phải có tiêu chuẩn đánh giá rõ ràng; từ ban huấn luyện tới đội ngũ hỗ trợ, mỗi khâu đều phải có sự phân công và phối hợp chuyên nghiệp.

8 năm trước khi giành trọn bốn huy chương vàng, chúng ta cứ ngỡ đó là sự khởi đầu. 8 năm sau khi khó tìm nổi một huy chương vàng, chúng ta mới hiểu ra — đó có lẽ là đỉnh cao. Nhưng đỉnh cao không phải để hoài niệm, mà là để đuổi theo.

Bài viết gốc của Tân Dân Vãn Báo

Biên tập: Nghê Ngạn Hoằng

Thẩm định: Ngụy Lệ Anh